Kültür Nedir? ve Kültürün Tarifi

Kültür nedir?

“Kültür” sözü Batı dillerinde Latince “cultura”: Tarım, çiftçilik ke­limesinden toprağı sürmek, işlemek, ekip yetiştirmek fiiliyle ilgilidir. Bugün de Batı dillerinde bu anlamın bozulmadan devam ettiği görü­lür. Mesela, İngilizler’deki “cultura” kelimesi hâlâ ziraat, tarım, çiftçi­lik anlamında da kullanılmaktadır (Tarla kültürü, bahçe kültürü gibi). Mikroorganizmaların, hazırlanmış özel besinli ortamlarda yetiştirilip üretilmesine de mikrop kültürü denmesi buradan gelir. Bunun gibi su kültürü, bitkilerin sulu ortamda yetiştirilmesi; doku kültürü, canlı do­kuların özel ortamlarda üretilmesi söz konusudur. İstiridye tarlalarında elde edilen suni inciye “kültür incisi” adı verilir.

Bu anlamdan (gelişme, yetiştirme) hareketle bir insanın vücut ya­pısını geliştirici hareket ve faaliyetlere kültür-fizik denildiği bilin­mektedir.

Kültür (cultura) kelimesinin Batı dillerinde bu sayılanlardan daha başka kullanışları da vardır ki bizi asıl bunlar ilgilendiriyor. Şöyle ki:

1.     İnsanın iyi bir eğitim ve öğrenim sonucu özellikle manevî, ruhî kabiliyet ve meziyetlerini geliştirmesi, yüksek düşünce, ilgi, terbiye, görgü, zevk ve şahsiyet sahibi olması ki bilgelik, irfan sahibi olmak (ariflik) demektir. Bu bilgi ve tecrübenin eşliğinde ferdi inceleyen, ki­barlık ve nezaketin, toplumun örf ve âdetlerine dayalı ideal şeklidir. Böyle bir insana “kültürlü=cultured” deniliyor. (Sürülüp, ekilen, son­radan bol ve iyi mahsul alman tarlaya benzetilmiş.)

2.     Kültür kelimesi böyle fertler için kullanıldığı gibi insan toplu­lukları için de kullanılır. Onların iyi veya kötü, ileri veya ilkel nasıl olursa olsun sahip bulundukları manevî özellik ve evsafına o toplulu­ğun kültürü denir. Kültür ırkî veya dînî ya da içtimaî topluluğun ta­biat ve şahsiyetini teşkil eder. Kültür, inanç, felsefe, ahlâk ve sanatın oluşturduğu bütündür. Buna yeni Osmanlıca “hars”, yeni Türkçe “ekinç” (Okyanus Lügati) karşılığı teklif edilmiş ama görülüyor ki ter­cüme hissini vermektedir. “Maarif kelimesi bu makamda kullanılmış (Maarif Vekâleti= Kültür Bakanlığı).

3.     Kişice, belli bir sahada edinilmiş sistemli bilgiye de “kültür” de­nir. Felsefe kültürü, matematik kültürü, dinî kültür gibi. Aynı şekilde kişinin her sahada derli toplu bilgisi mevcut olunca da “genel kültürü yüksek” denilir.

Kültürün Tarifi

Lügat mânasının genişliği ve bariz kullanış farklılıkları sebebiyle kültürün çok çeşitli tarifleri yapılmıştır. Antropoloji alimi Kroebere ile Klukhohn bunlardan 161 tanesini tespit etmiştir. Prof. Mümtaz Tur­han şu tarifi yapmaktadır: “Kültür, bir cemiyetin sahip olduğu maddî manevî kıymetlerden teşekkül eden bir bütündür ve her nevî bilgiyi, alakalan, itiyatları, kıymet ölçülerini, umumi tavır, görüş ve zihniyet ile her nevî davranış şekillerini içine alır. Bütün bunları o cemiyet mensuplarının ekserisinde müşterek olan ve onu diğer cemiyetlerden ayırt eden hususî bir hayat temin eder.”

Tabiatın bir parçası olan insan toplumu, karşılaştığı meselelerini hal ve ihtiyaçlarını temin için birçok vasıta ortaya koymuş, kaba veya ileri bir teknik, çeşitli seviyede bilgiler, münasebetleri düzenleyen ni­zamlar, kurallar, örf ve âdetler, fikir, kanaat ve inançlar… İşte insanın cemiyetini, tabiata ve çevreye hükmetmek ve yaşamak için kurduğu bu çok yönlü girift ve suni cihaza “kültür” denir.