Kültür Emperyalizmi

Kültür Emperyalizmi

Kültürün milli olduğunu yani bir milletin kendi şahsiyet ve karak­terini, üslup ve edasını teşkil ettiğini nakil, kopya ve taklit edilemeye­ceğini bilginler ifade ediyorlar. Demek ki bir millet, başka bir mille­tin kültürünü alamaz. O halde kültür emperyalizmi ne demek?

Önce emperyalizmi açıklayalım:

Emperyalizm, imparatorluk kurma hevesidir. Başka ülkeleri siyasî hakimiyeti altına alma siyasetidir. Şüphesiz bunu devletlerin menfaat ve çıkarları kamçılamaktadır. Bu önce askerî çalışmalarla sağlanır. Ya­yılma ve genişlemeler için ordular harekete geçirilir. Rusların sıcak denizlere inme, Avrupalıların işlek ticaret yollarını ele geçirme, dar topraklı ülkelerin geniş ve verimli topraklara hücumu gibi.
Bu hareket coğrafî keşiflerden sonra sömürgecilik şeklinde de gö­rülmeye başlandı. Kıtalar kapışılıp paylaşıldı.

Askerî işgaller ve sömürgecilikler, hürriyet ve bağımsızlık hareket­lerinin gelişmesi, yayılması sonucu (ve bazen rakip emperyalist dev­letlerin birbirleriyle çatışması yüzünden sömürülene yardımı ve kış­kırtması sonucu) yirminci asırda, ondokuzuncu asra nispetle gerile­miş yahut çehre değiştirmiş durumdadır: Sözde ve zahirde bağımsız­lık fakat aslında gizli işgal ve perde arkasından idare.

Bu hakimiyet, çok yerde de iktisadî sahada sürdürülmektedir. Günümüzde devletlerin çoğu siyasî yönden bağımsız oldukları hal­de, iktisadî bakımdan güçsüz ve bağımlıdır. Bundan faydalanan güçlü devletler başka bir ülkeyi iktisaden sömürebiliyor. Mesela, Vene­züella’nın büyük petrol hazineleri var ama işletebilecek gücü yoktur. ABD oraya sermaye yatırmış Venezüella hükümetiyle petrol üretimi­ni çok ucuza kapatmayı sağlayacak anlaşmalar imzalamıştır. Macaris­tan’daki uranyum madenlerinin Ruslar tarafından işletilmesi de böy­le bir emperyalizmin sonucudur. Durum Ortadoğu Arap ülkelerinde pek farklı sayılmaz.

İktisadî emperyalizmin, ihtilaller yaptırdığı, hükümetler devirttiği, savaşlar çıkardığı bilinen bir gerçektir. Mesela, İngiltere ile Hollan­da’nın kendilerinin afyon ticaretini engellemek istedi diye Çinlilere karşı savaşlar çıkarması gibi.

Bugün emperyalizm, çok daha ince, sinsi ve gizlidir: Para emper­yalizmi, teknolojik emperyalizm, psikolojik emperyalizm gibi.

Bunların en önemlisi de kültür emperyalizmi denilen şeklidir. Av­rupa, Amerika, Rus ve Çin emperyalizmleri, sömürü ve işgallerinin devamı için çareler ararken kültür konusunun önemini görmüş ve bu sahaya büyük önem vermişlerdir. Onun için emperyalizmde en kı­demli olan İngilizler’de ve Misyonerler teşkilatlarında, kültür değiş­meleri üzerinde yoğun literatür olduğu görülür. Bir kültür bir diğeri ile karşılaştığı zaman ne gibi olaylar ortaya çıkar? Bu tesir ve karşı te­sirlerin sosyal kanunları nelerdir? Bunlar onlarca gayet iyi bilinmekte­dir. Psikoloji ve sosyolojiyi ideolojik maksatlarla kullanmayı çok ileri götürmüş olan komünist ülkeler (Pavlov’un şartlı refleksinden, şart­landırma, beyin yıkama vs.) bu konularda oldukça ilerlemiştir.

Emperyalist devletler kendilerine karşı en büyük mukavemet ve zorlukların, milli benlik ve şahsiyete sahip yani milli kültürle yoğrul­muş ona sıkıca bağlı kimselerden geldiğini tespit etmişler ve bu yüzden onların kültür bağlarını zayıflatmayı hedef almışlardır.

Gerçekten de tarih boyunca kültür unsurları zayıflatılan toplulukların eriyip yok olduklarını görülegelmiştir. Eski Türkler’in Avrupa ve Balkanlar’da, Çin’de eriyen milli benliklerini kaybeden kolları (Bul­garlar, Peçenekler, Topalar vs.); İslâm toplumlarını istila eden Moğol­lar vs. gibi.

Bugünkü emperyalistler, çıkar sağlamak için tuzağa düşürmek is­tedikleri ülkeleri, kendi kültürünü yayarak fethetmiyor aksine kültür-süzleştirerek, benliklerinden, şahsiyetlerinden ayırarak veya kültür­süzlüklerine inandırarak aşağılık duygularına iterek menfaat elde edi­yor. Bunun için emperyalizmin elinde korkunç bir silah bulunmakta: İdeolojiler birer siyasî alet ve yalandır. Kültür ise saldırgan ideolojile­re karşı bir zırhtır.

O halde milli kültürümüzü iyi tanımalı, ona sımsıkı sarılmalı, şah­siyetsizlikten ve şuursuz taklitten şiddetle kaçınmalıyız.

Onun için her şeyden önce yanlış bir seçim olan (Osmanlı devre­si tatbikatı), batılılaşma sözünü ve fikrini bırakmalı, kendi özümüze dönerek kendi kültürümüze dayanarak çağdaşlaşmaya hatta çağın ile­risine gitmeye çaba harcamalıyız.